Leczenie grzybicy stopy


Szacuje się, że grzybica stóp dotyczy 15–30 proc. dorosłej populacji, a w niektórych grupach, np. u sportowców, odsetek zachorowań wzrasta do 70 proc.

JAK SIĘ ZAKAŻAMY?

Lokalizacja choroby

najczęściej grzybica stóp zajmuje przestrzeń międzypalcową pomiędzy palcem IV a V lub III a IV. Stopniowo, nieleczona grzybica atakuje wszystkie przestrzenie międzypalcowe, przechodząc na grzbiet i podeszwę stopy, kolejno potem atakuje paznokcie stóp.

Rozwojowi grzybicy sprzyjają trzy czynniki:

  • ciepło,
  • wilgoć,
  • uszkodzenie naskórka.
  • Jak się zakażamy?
    Do zakażenia grzybiczego dochodzi przeważnie tam, gdzie króluje ciepło i wilgoć, stanowiące idealne środowisko dla namnażania się mikroorganizmu. Takimi miejscami są wykładziny i wilgotne posadzki na pływalniach, w łaźniach miejskich, w przebieralniach, salach sportowych, gdzie można się łatwo zarazić chodząc boso.

    Ryzyko zachorowania zwiększa się również przez:

  • używanie zbyt silnie „odkwaszających” skórę mydeł,
  • nadmierną potliwość stóp,
  • noszenie zbyt ciepłego, nieprzewiewnego i ciasnego obuwia.
  • Inkubator choroby – nieprzewiewny trzewik
    Gdy grzyb osiądzie na skórze stopy idealnym środowiskiem rozwoju może być wnętrze naszego buta. Zwłaszcza trzewika z litej skóry, czy tworzywa sztucznego zbyt ciasnego lub ściśle przelegającego do stopy i nie przepuszczającego powietrza i nadmiaru wilgoci. To optymalne warunki dla rozwoju dermatofitów, takich jak: Trichophyton rubrum, Trichophyton interdigitale i Epidermophyton flocosum.

    Niektóre choroby ogólnoustrojowe sprzyjają infekcji grzybicy

    Najbardziej podatne na zarażenie grzybicą są osoby:

  • z zaburzeniami układu odpornościowego,
  • z zaburzeniami krążenia,
  • z zaburzeniami hormonalnymi,
  • z zaburzeniami żołądkowo jelitowymi,
  • z chorobami, które wymagają podawania sterydów lub cytostatyków,
  • chorzy na cukrzycę,
  • pacjenci osłabieni po przebytych poważnych schorzeniach,
  • pacjenci z niedokrwistością,
  • osoby otyłe.
  • GRZYBICA STÓP
    (STOPA ATLETY, STOPA SPORTOWCA)

    Stopa atlety
    Najbardziej rozpowszechnioną postać grzybicy stóp – grzybicę międzypalcową przyjęto określać mianem „stopy sportowca”. Jako schorzenie zakaźne łatwo się szerzy zwłaszcza wśród tych osób, które korzystają z basenów i klubów sportowych.

    Jak się zakażamy?
    Drewniane kratki pod natryskami w publicznych basenach, siłowniach, sanatoriach stwarzają doskonałe warunki zarodnikom grzyba do przetrwania i zaatakowania skóry stóp kolejnej ofiary. Dodatkowymi czynnikami sprzyjającymi kolonizacji naszej skóry przez grzyb są mikrourazy, np. otarcie naskórka czy rozmiękczenie wskutek kąpieli. Przyczyną infekcji może być oczywiście noszenie skarpetek czy obuwia osoby chorej na grzybicę paznokci bądź stóp.

    Rozpoznanie zakażenia grzybiczego stopy
    Grzybica stóp często zaczyna się w przestrzeni międzypalcowej pomiędzy piątym a czwartym palcem. Zmacerowana skóra swędzi wówczas, tworzą się sączące nadżerki i pęknięcia. Zakażenie grzybicze stóp może objawiać się wykwitami w postaci grudek, pęcherzyków, złuszczeń i pęknięć naskórka, które zajmują najczęściej przyśrodkowe brzegi podeszwy oraz trzecią i czwartą szparę międzypalcową. Słowem, gdy łuszczy się i pęka nam skóra brzegu podeszwy lub między palcami stóp, zwykle z towarzyszącym niewielkim zaczerwienieniem, a czasem świądem i pieczeniem – możemy podejrzewać zakażenie grzybicze skóry stóp. (fotografia poniżej) Ostatecznym potwierdzeniem tej wstępnej diagnozy jest dodatni wynik badania mikologicznego, czyli mikroskopowe badanie fragmentów naskórka i/lub posiew.

    Grzybica międzypalcowa stóp
    W odmianie międzypalcowej stóp zmiany zajmują najczęściej ostatnie przestrzenie międzypalcowe (między III–IV oraz IV–V palcem), ale oczywiście infekcja może przejść na inne przestrzenie międzypalcowe, na paznokcie oraz nawet na sklepienie stopy.

    Możliwy błąd rozpoznania?
    Ale uwaga, zmiany w przestrzeniach międzypalcowych mogą być również wywołane infekcją drożdżakową (kandidioza). Są one podobne do zmian spowodowanych przez dermatofity, w przeciwieństwie jednak do grzybicy zakażenie drożdżakowe nie przechodzi zazwyczaj na resztę stopy. Może natomiast zajmować I przestrzeń międzypalcową, która w grzybicy przeważnie pozostaje nie zmieniona.

    Odczuwane dolegliwości
    Odczuwane dolegliwości są zwykle niewielkie (świąd i pieczenie), w większości przypadków w ogóle nie występują. Ból może się pojawić, gdy dołączy się wtórna infekcja bakteryjna. Mało nasilone objawy zwykle uchodzą naszej uwagi lub je bagatelizujemy. A przecież łatwiej jest leczyć zmiany grzybicze zajmujące jedynie skórę niż dotyczące płytek paznokciowych.

    Przebieg grzybicy stóp
    Przebieg grzybicy stóp jest przewlekły, czasem wieloletni, połączony z okresowymi nawrotami silnych zmian, zwłaszcza w porze letniej. W nieleczonej długotrwałej infekcji może dojść do powstania zmian wysiękowych (sączących), sprzyjających maceracji naskórka.

    Powikłania grzybicy
    Nieleczona grzybica może stopniowo rozszerzać się, może tez szerzyc się na paznokcie.Przebieg choroby zależy od lokalizacji i rodzaju infekującego grzyba. Przykładowo - grzybica międzypalcowa stwarza duże ryzyko samozakażenia dla osoby już zainfekowanej – a konkretnie możliwość przemieszczenia się infekcji do pachwin czy paznokci. Zakażone paznokcie ulegają stopniowo zgrubieniu, zżółknięciu i rozwarstwieniu. I uwaga! Grzybica jest wysoce zakaźna - zagraża przeniesieniem zakażenia na osoby stykające się z takimi przedmiotami chorego, jak skarpetki, bielizna osobista, buty, ręczniki, itp.

    Korzystniej jest stosować profilaktykę niż się leczyć
    Skutecznie zwalczając infekcję grzybiczą skóry stóp, należy przede wszystkim dążyć do eliminacji czynników sprzyjających jej zaistnieniu: używania wspólnych ręczników, skarpet, butów, niedokładnego osuszania skóry między palcami stóp, chodzenia boso w publicznych przebieralniach, noszenia skarpet z włókien syntetycznych i nieprzewiewnego obuwia.

    Leczenie stopy atlety
    W niezaawansowanej grzybicy stóp przebiegającej bez zajęcia paznokci wystarcza zastosowanie miejscowe preparatów przeciwgrzybiczych. Obecnie w leczeniu niezaawansowanej grzybicy skóry gładkiej możemy sami kupić lek bez recepty i podjąć samoleczenie. W razie zajęcia płytek paznokci należy podjąć leczenie ogólne.

    Standardowe leczenie grzybicy międzypalcowej skóry
    Stosuje się leczenie miejscowe poprzez smarowanie lekiem w formie kremu, maści czy żelu. Lek powinno się stosować na skórę zmienioną chorobowo dwa razy dziennie., aż do ustąpienia objawów chorobowych, a następnie jeszcze profilaktycznie przez dwa tygodnie. W przypadku leku zawierającego terbinafinę 1–2-tygodniowa terapia tym kremem stosowanym raz dziennie jest zupełnie wystarczająca. Po zakończonym leczeniu konieczna jest dezynfekcja obuwia.

    Czy opisywana kuracja przeciwgrzybicza może być nieskuteczna ?
    Zdarza się to niezmiernie rzadko, głównie wskutek złego rozpoznania objawów chorobowych w szparach między palcami. Objawy te mogą niekiedy przypominać grzybicę a być skutkiem innych schorzeń dermatologicznych wymagających odmiennego postępowania terapeutycznego. (infekcje bakteryjne, zmiany wypryskowe).

    LECZENIE GRZYBICY SKÓRY GŁADKIEJ

    Stosowane obecnie leki przeciwgrzybicze należą do pięciu grup farmakologicznych:
    - polienów (nystatyna, natamycyna)
    - azoli (ketokonazol, flukonazol, itrakonazol, mikonazol, klotrimazol, ekonazol, bifonazol i inne)
    - alliloamin (terbinafina, naftifina)
    - morfolin (amorolfina)
    - innych (cyclopiroks, gryzeofulwina)

    Leki działają niszcząco na strukturę grzyba lub zaburzają jego regenerację i funkcje:
    - niszczą błonę grzyba – polieny
    - zaburzają biosyntezę ważnego składnika grzyba - ergosterolu - azole, alliloaminy, morfoliny
    - zaburzają biosyntezę błony komórkowej grzyba - cyklopiroks
    - oddziaływają negatywnie jądro komórkowe – gryzeofulwina

    W większości przypadków grzybicy stóp wystarczające jest leczenie zewnętrzne lekami w postaci kremu, maści, itp.
    W wyborze leku należy brać pod uwagę m.in. nasilenie stanu zapalnego, który zwykle rozwija się w przebiegu zakażenia grzybiczego. Z zewnętrznych leków przeciwgrzybiczych efektywne działanie przeciwzapalne ma cyklopiroks i terbinafina. Dostępne są również preparaty, w których do leku przeciwgrzybiczego dodano kortykosteroidy, mające za zadanie usunięcie towarzyszącego stanu zapalnego. W leczeniu zewnętrznym ważna jest odpowiednia częstość stosowania leku (najczęściej 2 x dziennie) oraz czas leczenia.

    Leczenie ogólne wskazane jest jedynie w niektórych przypadkach grzybicy stóp
    Leki doustne stosuje się głównie w grzybicy z tzw. nadmiernym rogowaceniem. Preferowana jest wówczas terapia nowoczesnymi lekami takimi jak terbinafina, czy itrakonazol.

    Nowoczesne leki
    Substancja lecznicza o nazwie terbinafina ma podwójne działanie: grzybobójcze i grzybostatyczne - skierowane ogólnie przeciwko dermatofitom, a także w pewnym stopniu przeciw drożdżakom, które zwykle odgrywają pewną rolę w powstaniu o bjawów grzybicy międzypalcowej stóp. Mechanizm działania terbinafiny polega na hamowaniu biosyntezy substancji odpowiedzialnej za prawidłową budowę i działanie błony komórkowej grzyba - tzw. ergosterolu. W konsekwencji prowadzi to do gromadzenia się wewnątrz komórki grzyba skwalenu, stanowiącego silnie toksyczną substancję dla drobnoustroju. Ta kumulacja skwalenu jest odpowiedzialna za efekt grzybobójczy. Natomiast działanie grzybostatyczne wiąże się z zahamowaniem syntezy i niedoborem wspomnianego ergosterolu. Z kolei itrakonazol charakteryzuje się znacznie szerszym spektrum przeciwgrzybiczym, niż terbinafina . Itrakonazol, cechuje się tym, że wybiórczo gromadzi się w keratynie skóry (szczególnie w płytce paznokcia) i pozostaje tam bardzo długo czynny leczniczo.

    Skuteczność leczenia grzybicy
    U osób młodych i w średnim wieku, przy prawidłowym leczeniu, odsetek wyleczeń waha się od 70 do prawie 100%. Mniej korzystnie przebiega leczenie u osób starszych. Do najczęstszych przyczyn braku powodzenia w leczeniu zakażeń grzybiczych stóp należą: nieodpowiedni zakres działania leku oraz nieprzestrzeganie zaleceń terapeutycznych przez pacjenta, np. nieregularne stosowanie leku, zbyt wczesne zakończenie leczenia lub nieprzestrzeganie zalecenia dezynfekcji obuwia.

    Wpływ ukrwienia nogi na efektywności leczenia
    Na przebieg i efekt terapii grzybicy paznokci w znacznym stopniu wpływa również krążenie w kończynach dolnych, decydujące o tempie dostawy leku do miejsca infekcji. Jest ono niekiedy zaburzone u pacjentów w starszym wieku , jak też u osób młodych z patologią naczyniową wywołaną cukrzycą, zaburzeniami gospodarki lipidowej, paleniem papierosów, urazami i złamaniami kończyn itp. W takich sytuacjach bardzo ważne jest wprowadzenie leku poprawiającego unaczynienie kończyn, co zwykle wystarcza, by leczenie przeciwgrzybicze zakończyć we właściwym czasie.

    Nie leczysz się – zarażasz innych!
    Obecnie gdy dostępne są nowoczesne i wysoce skuteczne leki do stosowania miejscowego i ogólnego (doustne) – grzybica stała się chorobą w pełni uleczalną. Jednak nadal wiele osób, zwłaszcza starszych nie wie o powstaniu nowej generacji skutecznych leków przeciwgrzybiczych i uważa, że na infekcję grzybiczą, zwłaszcza zajmującą stopy i paznokcie, jest się skazanym do końca życia. Dlatego nie podejmują jakichkolwiek kroków w celu jej zwalczania. Jest to duży błąd, nie tylko bowiem sami narażają się na zasiedlanie przez grzyby coraz większych obszarów skóry, ale zagrażają szerzeniem się infekcji na osoby ze swego otoczenia.



    oprac. mgr  Edward Ozga-Michalski

     

    Wszelkie prawa są zastrzeżone. Wykorzystanie części lub całości materiałów, bez pisemnej zgody autorki jest bezwzględnie zabronione i grozi surowymi sankcjami cywilnymi i karnymi.